นวัตกรรมใหม่ของการ ทำเด็กหลอดแก้ว หรือที่เราเรียกว่า Time lapse Embryoscope คืออะไร จริงๆแล้วเดิมทีการ ทำเด็กหลอดแก้วเมื่อมีการปฏิสนธิระหว่างไข่กับอสุจิ เป็นตัวอ่อนแล้ว เราก็จะทำการเพาะเลี้ยงตัวอ่อนภายนอกร่างกาย ภายในตู้อบเพาะเลี้ยงตัวอ่อน ในห้องปฏิบัติการ เพราะฉะนั้นเราจำเป็นต้องติดตามการเจริญเติบโตของตัวอ่อนเป็นระยะๆ คือจะต้องนำตัวอ่อนออกจากตู้อบมาดูภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ว่ามีการเจริญเติบโตเป็นอย่างไร ขั้นตอนการนำตัวอ่อนเข้าออกนอกตู้อบ ในบางครั้งอาจจะมีผลกระทบในการเจริญเติบโตของตัวอ่อน โดยเฉพาะในกรณีซึ่งตัวอ่อนคุณภาพไม่ดีอยู่ก่อนแล้ว เป็นต้น

ในปัจจุบันนี้มีนวัตกรรมใหม่ ที่เรียกว่า Time lapse Embryoscope คือ เราสามารถเพาะเลี้ยงตัวอ่อน ภายในตู้เลี้ยงตัวอ่อน ได้ในระยะเวลายาวๆ ตั้งแต่วันแรก จนถึงวันที่ 5 จนถึงระยะ ไมโทซิส (Mitosis) ในตู้เลี้ยงตัวอ่อนนี้ มีการติดตั้งกล้องไว้อยู่เรียบร้อยแล้ว เพราะฉะนั้นแล้วจะมีการถ่ายรูปตัวอ่อน ทุกๆ 10 นาที โดยไม่จำเป็นต้องนำตัวอ่อนออกนอกตู้เลย ภาพตัวอ่อนที่ถ่าย ทุกๆ 10 นาที จะนำมาเข้าสู่ไฟล์เป็นไฟล์วิดีโอ เพราะฉะนั้น เราสามารถติดตามการเจริญเติบโตของตัวอ่อนได้ตลอดเวลา

ดังนั้น ข้อดีคือตัวอ่อนไม่จำเป็นต้องถูกย้ายออกนอกตู้ นั่นคือข้อดี ข้อที่ 1 ข้อดี ข้อที่ 2 คือ โดยวิธีนี้ ข้อมูลของการเจริญเติบโตของตัวอ่อนจะมีการบันทึกไว้เมื่อไหร่ที่ตัวอ่อนเริ่มแบ่งเซลล์ตั้งแต่1 เซลล์ เป็น 2 เซลล์ เป็น 4 เซลล์ หรือ 8 เซลล์ จะมีการบันทึกตลอดเวลา ในช่วงระยะเวลาของการแบ่งเซลล์ แล้วนำข้อมูลการแบ่งเซลล์ของตัวอ่อน ประกอบกับรูปร่างหน้าตาของตัวอ่อนแต่ละตัว มาคำนวนคะแนนที่เรียกว่า iDASCORE ดังนั้นแล้ว เมื่อตัวอ่อนเลี้ยงไปถึงวันที่ 5 จนถึงระยะ ไมโทซิส (Mitosis) คอมพิวเตอร์จะคำนวนออกมาให้เรียบร้อย ว่า ตัวอ่อนแต่ละตัวได้คะแนน iDASCORE เท่าไหร่ ตัวอ่อนที่มีคะแนน iDASCORE สูง ยกตัวอย่าง เช่น 9 จาก 10 ตัวอ่อนตัวนั้น จะถูกคัดเลือก ที่จะได้กลับเข้าสู่โพรงมดลูก พร้อมทั้งมีโอการการตั้งครรภ์ที่สูง อย่างนี้เป็นต้น

ดังนั้นแล้วในจำนวนตัวอ่อนที่มีทั้งหมด ที่เกิดขึ้น ในแต่ละครั้งของการ ทำเด็กหลอดแก้วในคู่สมรสรายหนึ่งๆ การใช้วิธีการเลี้ยงตัวอ่อนแบบนี้ ภายใต้ Time lapse Embryoscope เราจะสามารถคัดเลือกตัวอ่อนได้ด้วยวิธีนี้ไม่จำเป็นต้องอาศัยการนำตัวอ่อนออกนอกตู้ แล้วมาเฝ้าติดตามเป็นระยะ วิธีนี้ เป็นวิธีหนึ่ง ที่เราเรียกว่าเป็น Artificial Intelligence หรือ AI ซึ่งมีบทบาทที่จะช่วยในการคัดเลือกตัวอ่อน โดยจะอาศัยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ แล้วทำให้เพิ่มโอกาศการตั้งครรภ์ที่สูงขึ้น โดยวิธีเลือกตัวอ่อนที่มีโอกาศตั้งครรภ์สูงที่สุด

ภาวะ PCOS ( Polycystic Ovary Syndrome ) ภาวะนี้อาจจะมีคู่สมรสที่มีบุตรยาก หลายๆคน มีภาวะนี้อยู่ ภาวะ ( Polycystic Ovary Syndrome ) PCOS คือภาวะที่ ไข่ไม่ตกเรื้อรัง เป็นภาวะที่ มีฟองไข่เล็กๆ อยู่ในรังไข่เป็นจำนวนมาก นับเป็น 10 – 30 ฟอง มักจะถูกเรียกว่าเป็น ซีสต์ แต่ความจริงไม่ได้เป็นซีสต์แต่อย่างไรสิ่งที่เราเห็นเล็กๆ ขนาด 8 เซนติเมตรไม่นับว่าเป็น เนื้องอกหรือ โรคซีสต์ทั่วไปของรังไข่ซีสต์ จึงไม่จำเป็นต้องทำการผ่าตัด และการผ่าตัดไม่ใช่วิธีการในการรักษา เป็นภาวะที่ฟองไข่ไม่สามารถเจริญเติบโต จนเป็นฟองไข่ที่โตเต็มที่ ซึ่งมีการตกไข่เกิดขึ้น ซึ่งโดยปกติโดยธรรมชาติของผู้หญิง ฟองไข่เล็กๆเหล่านี้ จะมีหนึ่งฟองที่สามารถเติบโต จนกระทั่งใหญ่และมีขนาด 20 มิลลิเมตร จึงจะมีการตกไข่ เกิดขึ้น ในช่วงรอบเดือน ยกเว้นผู้หญิงที่มีภาวะเหล่านี้ ฟองไข่เล็กๆเหล่านี้ ไม่สามารถเจริญเติบโตขึ้นมาได้ จึงไม่มีการตกไข่ และทำให้ประจำเดือนไม่มา พบว่าบางคนประจำเดือนไม่มา เป็นระยะเวลานาน 3-6 เดือน

บางคนมีความสัมพันธ์กับภาวะที่น้ำหนักตัวมาก ในบางกรณี และยังมีภาวะฮอร์โมนเพศชายขึ้นสูงได้ด้วย ภาวะเหล่านี้เป็นภาวะเฉพาะตัว การรักษาส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นการรักษาที่ต้นเหตุ แต่เป็นการรักษาปลายเหตุ ยกตัวอย่าง เช่น หากประจำเดือนไม่มา ให้รับประทานยาก่อนมีประจำเดือน หรือการทานยาคุมกำเนิดเพื่อให้ประจำเดือนมา แต่เป็นการรักษาแค่ปลายเหตุ และเป็นการรักษาไปรอบๆเท่านั้น เมื่อหยุดยาภาวะนั้นก็จะกลับมาเหมือนเดิม

ทั้งนี้ ในกรณีที่ต้องการมีบุตรต้องทำอย่างไร ในกรณีที่ต้องการมีบุตร การรักษาคือต้องกระตุ้นให้มีการตกไข่เกิดขึ้น โดยส่วนใหญ่แล้ววิธีการกระตุ้น เพื่อให้มีการตกไข่เกิดขึ้น อาจจะต้องใช้วิธีการกินยา หรือการฉีดยา การกินยาเช่น ยาโคลมีฟีน (Clomiphene) อาจจะทำให้มีการตกไข่เกิดขึ้นได้แต่ไม่เสมอไป เนื่องจาก ภาวะนี้การตกไข่จะเกิดขึ้นยากมากๆใน ภาวะ PCOS เพราะฉะนั้น โดยส่วนใหญ่แล้วกินยา ยาโคลมีฟีน (Clomiphene) ไม่สามารถทำให้มีการตกไข่ได้ จำเป็นต้องอาศัยยาฉีด

อย่างไรก็แล้วแต่ การฉีดยากระตุ้นรังไข่มีข้อควรระวังสูงมาก เพราะเนื่องจากว่า มีฟองไข่เล็กๆอยู่ในรังไข่จำนวนมาก 20-40 ฟอง ถ้าเรามีการฉีดยาในปริมาณที่มากเกินไป จะทำให้มีการตกไข่เกิดขึ้นจาก ฟองไข่เล็กๆนี้จำนวนมาก ซึ่งจะมีอันตลาย ก็อคือภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป อาจจะมีการสร้างน้ำไปในท้องขนาดเล็กๆได้เลย มีอันตลายอาจถึงชีวิตได้เลยเช่นเดียวกัน

ฉะนั้นแล้วการกระตุ้นการตกไข่ในภาวะนี้ จำเป็นต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยเฉพาะ ในกรณีซึ่งกระตุ้นแล้วไข่ตก เพราะเราต้องการให้มีการตกไข่แค่ฟองเดียวหรือสองฟอง ใกล้เคียงกับธรรมชาติ เมื่อไข่ตกอาจใช้วิธีกำหนดวันไข่ตก วิธีมีเพศสัมพันธ ์ หรือวิธี IUI ฉีดเชื้ออสุจิผสมเที่ยมก็ได้ ก็สามารถมีการตั้งครรภ์ได้ แต่ถ้าหากกระตุ้นแล้วไข่ยังไม่ตก อาจจะต้องยอมกระตุ้นให้มีไข่ตกหลายๆ ฟอง โดยที่ไม่ได้ตกเองโดยธรรมชาติ แล้วเก็บไข่ออกมาโดยการเจาะนำไข่ออกมาทำเด็กหลอดแก้ว แล้วจึงทำการปฏิสนธิเป็นตัวอ่อน แล้วเลือกตัวอ่อนใส่กับในรอบเดือนถัดไป โดยเลือก 1-2 ตัวอ่อน เพื่อป้องกันไม่ให้มี การตั้งครรภ์แฝดมากเกินไป

ภาวะที่เจอบ่อย ภาวะหนึ่งในภาวะคู่สมรสที่มีปัญหาผู้มีบุตรยาก คือ ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ รวมทั้งภาวะที่ เรียกว่า ช็อกโกแลตซีสต์ (Chocolate Cyst) ว่าคืออะไร

ภาวะนี้คือภาวะที่มีเซลล์ของเยื่อบุโพรงมดลูกไปฝังตัวอยู่ช่องเชิงกราน ทำให้เกิดการอักเสพ ภายในช่องเชิงกราน และมีพังผืดเกิดขึ้น รวมทั้งในกรณีที่เป็นรุนแรงมาก จะเกิดมีลักษณะรังไข่หรือซีสต์ขึ้นมา ลักษณะภายใน ของซีสต์จะเหมือนกับช็อกโกแลต จึงถูกเรียกว่าช็อกโกแลตชีสต์ ก็คือ เลือดเก่าที่ขังตัวอยู่ภายในถุงรังไข่

เมื่อเกิดภาวะนี้ จะมีผลตามมาคือ หนึ่งทำให้เกิดภาวะการปวดประจำเดือน บางคนจะมีอาการปวดประจำเดือนเป็นอย่างมากมาก อย่างที่สอง คือเกิดภาววะพังผืดอย่างที่พูดมาข้างต้น แล้วจะทำให้เกิดภาวะมีลูกยากตามมา ซึ่งเป็นภาวะที่พบเจอได้บ่อยมากในคู่สามีภรรยาที่มีความประสงค์จะมีบุตร แล้วมีบุตรไม่ได้ พบว่า ประมาณหนึ่งในสามมีภาาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือภาษาอังกฤษที่เรียกว่า Endometriosis คำถามที่มักจะเกิดขึ้นคือ จะรักษาอย่างไรหากต้องการที่จะมีบุตร

ทั้งนี้ในภาวะนี้แบ่งเป็นสามดีกรี คืออาการเป็นน้อย ปานกลาง และรุนแรง กรณีที่เป็นน้อย ขึ้นอยู่กับว่าอายุมากหรือน้อย โดยเฉพาะอายุในฝ่ายของภรรยยา หากอายุน้อย อาจจะใช้วิธีการกระตุ้นการตกไข่ และกำหนดวัน มีเพศสัมพันธ์ุ หรือว่าฉีดเชื้อ IUI แต่โอกาสสำเร็จอาจไม่ได้สูงตาม หากกรณีที่เป็นมากขึ้น เช่น อยู่ในระยะปานกลางที่เป็นมาก โดยเฉพาะภาวะการเป็นช็อกโกแลตชีสต์ ก็เเบ่งเป็นอายุเช่นเดียวกัน หากอายุน้อย เช่นอายุไม่เกิน 30 ปีหรือ 30 ปีต้นๆ อาจจะทำการผ่าตัด และส่องกล้องรักษาแล้วติดตามดูเป็นระยะเวาลา 6 เดือน ถึง 1 ปี หากยังไม่สามารถตั้งครรภ์เองได้ จำเป็นต้องรักษาด้วยวิธีการเพิ่มเติม เช่น เด็กหลอดแก้วหรือใช้เทคโนโลยีในการเจริญพันธ์ต่อ ในกรณีซึ่งอายุมาก เช่น อายุเกิน 36-37 หรือ 40 ปีขึ้นไป

กรณีอย่างนี้การผ่าตัดอาจไม่ได้ประโยชน์นัก แนะนำว่าหากแต่งงานในระยะเวลาที่นานยังไม่มีบุตร ให้ทำเด็กหลดแก้ว มากกว่าการผ่าตัด เพราะการผ่าตัดได้ผลไม่ดีนัก โดยเฉพราะถ้าประกอบกับภาวะที่อสุจิของสามีไม่ปกติ การทำการผ่าตัด ส่วนใหญ่ถ้าไม่ได้มีลักษณะ เช่น ซีสต์ ช็อกโกแลตชีสที่ใหญ่ เกิน 4 เซนติเมตรขึ้นไป หากไม่แน่ใจว่า ชีสต์ นั้นเป็นช็อกโกแลตชีสต์จริงหรือไม่ อาจเป็นเนื้องอกอย่างอื่นการผ่าตัดอาจจะมีข้อบ่งชี้

แต่ถ้าหากว่าลักษณะของก้อนชีสต์ มีขนาดไม่ใหญ่มากเช่น 2 เซนติเมตร การผ่าตัดของชีสต์อาจจะไม่มีประโยชน์ ในแง่ของการรักษาภาวะผู้มีบุตรยาก ยกเว้นในกรณีที่ผ่าตัดมาแล้ว รวมทั้งกรณีที่มีอาการปวดประจำเดือนมาก เป็นกรณีที่พิจารณาเป็นรายๆ ไป

การทำ IUI (Intrauterine insemination) ในภาวะที่มีบุตรยาก หากใช้วิธีการรักษาด้วยวิธีนี้ ขั้นตอนการรักษาจะกำหนดหรือให้ยาการกระตุ้นการตกไข่ ในฝ่ายภรรยา เพื่อให้มีการตกไข่เกิดขึ้น และกำหนดวันไข่ตกที่แน่ชัด และจะได้ทำการกำหนดวันที่สามีสามารถกำหนดวันให้อสุจิอย่างแน่ชัด แล้วนำอสุจิที่ได้ มาปั่นคัดแยกให้ได้อสุจิที่ว่ายแข็งแรงดี ที่ห้องปฏิบัติการ แล้วนำการเอาอสุจิมาฉีดเข้าสู่โพรงมดลูกของภรรยา เพื่อให้เกิดการปฏิสนธิกันเอง โดยวิธีนี้จะค่อนค้างเลียนแบบวิธีจากธรรมชาติ วิธีนี้จะได้ผลดี ซึ่งในกรณีหากฝ่ายภรรยา อายุไม่มากนักยกตัวอย่าง เช่น ผู้ที่อายุไม่เกิน 30 ต้นๆ พึ่งแต่งงานอยู่ร่วมกันมาเป็นระยะเวลาประมาณ 1-2 ปี ไม่เกิน 3 ปี และมีท่อนำไข่ที่ปกติ ไม่มีพังผืดในช่องเชิงกรานรวมทั้งอสุจิมีสุขภาพที่ดีพอสมควร จึงจะได้ผลในการรักษา อย่างไรก็ตาม เนื่องจากวิธีการนี้เป็นวิธีการที่ค่อนข้างจะเป็นธรรมชาติ เพราะฉะนั้น โอการตั้งครรภ์อาจจะไม่สูงมาก เมื่อเทียบกับการทำเด็กหลอดแก้ว แต่เป็นวิธีเบื้องต้นในการรักษาภาวะผู้มีบุตรยาก ซึ่งมีขั้นตอนที่ไม่ยุ่งยาก และค่าใช้จ่ายไม่ค่อยสูง

อย่างไรก็ตามในวิธีนี้ก็มีข้อควรระวัง ในบางกรณี เช่น หากมีการกระตุ้นรังไข่เกิดขึ้นในรอบการมีการตกไข่เยอะเกินไป เช่น 3-4 ฟอง เป็นต้น สามารถมีความเสี่ยงที่จะทำให้เกิดการตั้งครรภ์เป็นเด็กทารกแฝดหลายคน เช่น แฝด 3- 4 คน ซึ่งเป็นสิ่งที่เราไม่ต้องการเลย ขณะเดียวกันต้องเข้าใจว่าวิธีนี้เป็นวิธีที่ค่อนข้างธรรมชาติ อาจไม่เหมาะกับคู่สามี-ภรรยาบางคู่ ที่จะใช้วิธีนี้เพราะว่า อาจจะให้โอกาสการตั้งครรภ์ที่ต่ำเกินไป ยกตัวอย่างเช่น ในฝ่ายภรรยาที่มีอายุมาก เกิน 40 ปีขึ้นไป หรือแต่งงานมา เป็นระยะที่นานมากแล้ว ยังไม่มีการตั้งครรภ์ ยกตัวอย่าง เช่น เกิน 5 ปี ขึ้นไป หรือในกรณีที่ฝ่ายภรรยามีปัญหา ท่อนำรังไข่อุดตันหรือมีภาวะผังผืดในช่องเชิงกราน หรือมีภาวะที่มักพบกันได้เสมอๆ ที่เรียกว่าภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ โดยเฉพาะกรณีที่เคยผ่าตัดมาแล้ว เป็นต้น รวมทั้งกรณีที่ฝ่ายชายอสุจิไม่ปกติหนัก วิธีนี้อาจจะไม่เหมะสม เพราะโอการการตั้งครรภ์จะไม่ได้สูง

ในกรณีที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ แนะนำว่า การทำเด็กหลอดแก้ว จะให้โอกาสการตั้งครรภ์ที่สูงกว่า

ศูนย์ผู้มีบุตรยาก เจ้าพระยาจินตบุตร
วันนี้มาพูดเกี่ยวกับเรื่องของ การทำอิ๊กซี่ ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection) ซึ่งมีคำถามที่ถามกันมาบ่อยพอสมควรว่าอิ๊กซี่กับเด็กหลอดแก้วต่างกันยังไง ?

พูดถึงเรื่องของขั้นตอนการทำเด็กหลอดแก้วก่อนว่า การทำเด็กหลอดแก้ว โดยพื้นฐานจะต้องมีการกระตุ้นรังไข่ของทางฝั่งภรรยา เพื่อให้มีไข่โตของรังไข่ชฟองไข่โตทีละหลายๆฟองในรังไข่ทั้งสองข้าง จากนั้นทำการเก็บไข่ด้วยการเจาะรูไข่ ออกมาทุกๆใบ นำมาเลี้ยงในตู้อบที่เลี้ยงตัวอ่อน โดยไข่ที่ได้มา จะนำมาปฏิสนธิ คือการนำมาเลี้ยงรวมกับอสุจิของสามี เพื่อให้มีการปฏิสนธิเกิดขึ้น คือไข่กับอสุจิผสมกันเป็นตัวอ่อน

การทำเด็กหลอดแก้วหรือการทำปฏิสนธินอกร่างกาย (IVF) คืออะไร ?

การปฏิสนธินอกร่างกาย หรือ เด็กหลอดแก้ว (อังกฤษ: In Vitro Fertilisation/Fertilization – IVF) คือเทคนิคของการปฏิสนธิสังเคราะห์ โดยการนำเซลล์ไข่ซึ่งถูกปฏิสนธิภายนอกร่างกายของผู้หญิง วิธีการนี้คือวิธีหลักๆ ในการแก้ไขปัญหาการที่ผู้หญิงนั้นไม่สามารถมีบุตรได้ (Infertility) โดยสรุปแล้ว กระบวนการนี้เกี่ยวข้องกับการควบคุมกระบวนการการผลิตไข่ของสตรี ด้วยการนำไข่ออกมาจากผู้หญิง และปล่อยให้สเปิร์ม นั้นทำปฏิสนธิกับไข่ของเพศหญิงภายในภาชนะบรรจุของเหลว หลังจากนั้น จึงถ่ายไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิแล้ว หรือเอ็มบริโอ ไปยังมดลูกของผู้ป่วย เพื่อทำให้การตั้งครรภ์นั้นสมบูรณ์
“In Vitro” เป็นภาษาละตินแปลว่า “ภายนอกสิ่งมีชีวิต” (ในที่นี้มักถูกแปลว่าอยู่ภายในแก้ว หรือภายในหลอดทดลอง) ซึ่งตรงข้ามกับ in vivo แปลว่า “ภายในสิ่งมีชีวิต” แต่ในความเป็นจริงแล้วทั้งแก้วและหลอดทดลองต่างไม่มีความเกี่ยวข้องใดๆ กับการทำเด็กหลอดแก้ว โดยอาจจะแบ่งออกเป็นหัวข้อดังนี้
• การทำเด็กหลอดแก้ว
• เด็กหลอดแก้วคืออะไร
• เราจะเลือกวิธีนี้เมื่อไร
• ขั้นตอนการรักษา
• ปัญหาในการรักษาที่อาจเกิดขึ้น
การทำเด็กหลอดแก้ว
ปัจจุบันเป็นที่ยอมรับกันทั่วไปว่า การรักษาภาวะมีบุตรยากที่ให้ผลสำเร็จดี คือ การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF) ร่วมกับการใส่ตัวอ่อนกลับในระยะ blastocyst (5 วันหลังการปฏิสนธิ) การเลี้ยงตัวอ่อนจนถึงระยะฝังตัว (Blastocyst) เป็นกระบวนการที่นำไข่และอสุจิมาทำการปฏิสนธิภายนอกร่างกายและเลี้ยงตัวอ่อนภายนอกร่างกายนาน 5 วัน ให้ตัวอ่อนเจริญเติบโตจนถึงระยะพร้อมจะฝังตัว ที่เรียกว่า Blastocyst ก่อนจะใส่คืนเข้าไปในโพรงมดลูก
เด็กหลอดแก้วคืออะไร
เป็นการรักษาภาวะการมีบุตรยากด้วยการใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์โดยนำไข่ที่ดีและตัวอสุจิที่แข็งแรงมาช่วยทำการปฏิสนธิภายนอกร่างกาย ในห้องปฏิบัติการ (IVF) เพื่อให้เกิดตัวอ่อน (EMBRYO) ของทารก จากนั้นย้ายตัวอ่อนกลับเข้าโพรงมดลูกเพื่อการฝังตัว
เราจะเลือกวิธีนี้เมื่อไร
การเลือกการรักษาโดยการทำเด็กหลอดแก้ว จะพิจารณาจากปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะมีบุตรยากในคู่สมรสได้แก่

ระบบท่อนำไข่ เช่น มีการอุดตัน หรือเคยรับการผ่าตัด
เชื้ออสุจิผิดปกติ เช่น จำนวนน้อย รูปร่างผิดปกติ การเคลื่อนไหวน้อย
ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
ระบบฮอร์โมนรังไข่ เช่น ภาวะไม่ตกไข่เรื้อรัง
ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย
การทำผสมเทียมไม่สำเร็จ
ความจำเป็นในการรักษาโดยใช้ไข่หรือตัวอ่อนบริจาค
การรักษาโรคทางพันธุกรรมโดยการทำ EMBRYO BIOPSY
ภาวะที่ไม่ทราบสาเหตุของการมีบุตรยาก
ขั้นตอนการรักษา
การเตรียมพร้อมก่อนการรักษาโดยการสรุปประวัติการรักษา การตรวจร่างกาย ระบบฮอร์โมนรังไข่ การตรวจอัลตราซาวด์มดลูกและรังไข่ การตรวจความแข็งแรงของเชื้ออสุจิ
การวางแผนการรักษาร่วมกันระหว่างแพทย์และผู้ป่วย
การกระตุ้นรังไข่โดยใช้ยาฮอร์โมน
การตรวจติดตามการเจริญเติบโตของไข่ด้วยอัลตราซาวนด์
การเก็บไข่เพื่อทำการปฏิสนธินอกร่างกายพร้อมการเก็บเชื้ออสุจิ
การเพาะเลี้ยงตัวอ่อนในห้องปฏิบัติการ
การย้ายตัวอ่อนเพื่อฝังตัวในโพรงมดลูก
การตรวจระดับฮอร์โมนจากการตั้งครรภ์
ปัญหาในการรักษาที่อาจเกิดขึ้น
ภาวะแทรกซ้อน ที่อาจเกิดขึ้นขณะรักษา เช่น ภาวะรังไข่ตอบสนองฮอร์โมนมากผิดปกติ การตั้งครรภ์แฝด การติดเชื้อ ภาวะแท้ง ความสำเร็จในการรักษาในแต่ละราย ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการ เช่น สาเหตุของการมีบุตรยาก การตอบสนองของรังไข่ การปฏิสนธิ ความแข็งแรงของตัวอ่อน

*** บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู้แก่ผู้อ่าน และไม่สามารถแทนการแนะนำของแพทย์ การวินิจฉัยโรค หรือการรักษาได้ ผู้อ่านควรพบแพทย์เพื่อให้แพทย์ตรวจที่สถานพยาบาลทุกครั้ง และไม่ควรตีความเองหรือวางแผนการรักษาด้วยตัวเองจากการอ่านบทความนี้

ภาวะการมีบุตรยากเกิดจากสาเหตุอะไรบ้าง มีบุตรยากต้องทําอย่างไร โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญรักษาผู้มีบุตรยาก

วันนี้ ศูนย์ผู้มีบุตรยาก เจ้าพระยาจินตบุตร มี video เนื่อหาดีๆที่น่าสนใจและเป็นประโยชน์สำหรับผู้ที่ประสบปัญหาภาวะผู้มีบุตรยาก ที่จะบอกตั้งแต่สาเหตุที่พบได้บ่อย และวิธีปฏิบัติตัว

ซึ่งปกติเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่า เรื่องของการตั้งครรภ์เป็นเรื่องของธรรมชาติ โดยส่วนใหญ่แล้วการตั้งครรภ์ ก็จะเกิดในพื้นฐานที่ว่าในผู้หญิง จะมาการตกไข่ ซึ่งการตกไข่จะเกิดขึ้นประมาณกึ่งกลางของรอบเดือน

ถ้าประจำเดือนมาวันแรก นับไปอีก 14 วัน ก็จะมีการตกไข่ ในคนที่มีรอบประจำเดือนมาเป็นปกติคือ 28 วัน ถ้าเกิดในวันที่มีการตกไข่ มีเพศสัมพันธ์กับสามีก็จะมีโอกาสตั้งครรภ์ แต่ก็ไม่ได้แปลว่าทุกคนที่จะตั้งครรภ์แบบนี้ได้ ก็จะมีคู่สมรสอยู่ประมาน 20 % มีปัญหาไม่สามารถตั้งครรภ์ในลักษณะนี้ได้ เราจะเรียกกลุ่มนี้ว่าคู่สมรสที่ประสบปัญหามีบุตรยาก

ประเด็นคือเราจะรู้อย่างไรว่าเราจะอยู่ในกลุ่มผู้มีบุตรยากหรือไม่ ซึ่งโดยปกติแล้วคู่สมรสที่แต่งงานอยู่กันมาเกินกว่า 1 ปี โดยที่ไม่ได้คุมกำเนิดโดยวิธีไดเลย และมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ แต่ยังไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ จะจัดอยู่ในกลุ่มผู้มีบุตรยาก ซึ่งปกติแล้วภาวะมีบุตรยากอาจจะเกิดจากฝ่ายชายที่มีอสุจิไม่ปกติ มีตัวอสุจิน้อยเกินไป การว่ายที่ไม่ปกติ หรือว่ารูปร่างผิดปกติเป็นต้น

ในฝ่ายผู้หญิงอาจจะมีปัญหาเรื่องไข่ตกไม่ตรงตามกำหนด มีปัญหาที่มดลูก มดลูกอาจจะมีเนื่องอก ท่อนำไข่อุดตัน หรือว่ามีพังผืดในช่องเชิงกรานบางคนอาจจะเกิดภาวะที่เจอบ่อยๆ เช่นภาวะเยื่อบุโพลงมดลูกเจริญผิดที่ หรือ ช็อกโกแลต ซีส เป็นอุปสรรคที่ทำให้มีการตั้งท้องได้ยาก

ในกรณีที่มีปัญหามีลูกยาก จำเป็นจะต้องปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและทำการรักษา เพื่อช่วยให้มีโอกาสตั้งครรภ์ที่สูงขึ้น

คำแนะนำของราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งประเทศไทย เกี่ยวกับจำนวนตัวอ่อนที่จะย้ายกลับเข้าสู่โพรงมดลูกในการทำเด็กหลอดแก้ว

หลักการและเหตุผล

การตั้งครรภ์แฝด เป็นภาวะแทรกซ้อนที่ไม่พึงประสงค์ จากการรักษาภาวะมีบุตรยากโดยใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ ซึ่งอาจก่อให้เกิดความเสี่ยง และผลเสียทั้งต่อมารดาและทารก ได้แก่ ภาวะความดันโลหิตสูงในสตรีตั้งครรภ์ เพิ่มอุบัติการณ์การผ่าตัดคลอดบุตร และการตกเลือดหลังคลอด การคลอดก่อนกำหนด รวมทั้งทารกที่คลอดออกมาจะเพิ่มอัตราการที่จะต้องอยู่ใน NICU

ดังนั้น เพื่อเป็นการลดภาวการณ์ตั้งครรภ์แฝด โดยเฉพาะอย่างยิ่งการตั้งครรภ์ตั้งแต่แฝดสามขึ้นไป (high-order mutlifetal pregnancy ) ทางคณะอนุกรรมการเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ จึงได้จัดทำคำแนะนำการผสมเทียมด้วยการฉีดอสุจิเข้าโพรงมดลูก เพื่อลดอัตราการตั้งครรภ์แฝดในการรักษาภาวะมีบุตรยาก

เนื่องจากวัตถุประสงค์ของการรักษาภาวะมีบุตรยากด้วยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ คือ การคลอดทารกครรภ์เดี่ยวที่มีสุขภาพแข็งแรง การผสมเทียมด้วยการฉีดอสุจิเข้าโพรงมดลูก อาจทำได้ทั้งในกรณีที่มีการกระตุ้นรังไข่และไม่ต้องกระตุ้นรังไข่ แต่การกระตุ้นรังไข่อาจทำให้มีฟอลลิเคิลเจริญเติบโตขึ้นมามากกว่า 1 ฟอลลิเคิล ซึ่งจะมีความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์แฝด โดยทั่วไปพบอุบัติการณ์ของการตั้งครรภ์แฝดจากการผสมเทียมด้วยการฉีดอสุจิเข้าโพรงมดลูกประมาณร้อยละ 4-22 ทั้งนี้จากกการศึกษาพบว่า

อัตราการตั้งครรภ์แฝด จากการผสมเทียมจะเพิ่มขึ้นแปรตามจำนวนฟอลลิเคิล ที่มีขนาด 14 มิลลิเมตร คือ
1-2 ฟอลลิเคิล ร้อยละ 0.3-6.0
3 ฟอลลิเคิล ร้อยละ 8.6-14.0
4 ฟอลลิเคิล ร้อยละ 10-13
5 ฟอลลิเคิล มากกว่าร้อยละ 30

โดยทั่วไปจึงแนะนำให้ยกเลิกทำการผสมเทียมด้วยการฉีดอสุจิเข้าโพรงมดลูก เมื่อมีฟอลลิเคิล ขนาด 14 มิลลิเมตร จำนวนมากกว่าหรือเท่ากับ 4 ฟอลลิเคิล

คำแนะนำสำหรับการผสมเทียมด้วยการฉีดอสุจิเข้าโพรงมดลูก
1. ในกรณีที่มีฟอลลิเคิลขนาด 14 มิลลิเมตรจำนวน 1-2 ฟอลลิเคิล สามารถทำการผสมเทียมได้
2. ในกรณีที่มีฟอลลิเคิลขนาด 14 มิลลิเมตร จำนวน 3 ฟอลลิเคิล อาจจะทำการผสมเทียมได้ หากแพทย์และคู่สามีภรรยาพิจารณาร่วมกันแล้ว สามารถยอมรับภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดจากการตั้งครรภ์แฝดได้ แต่อย่างไรก็ตามไม่สมควรทำการผสมเทียมในกรณีต่อไปนี้
2.1 สตรีที่มีโรคประจำตัวที่จะมีความเสี่ยงมากขึ้นในกรณีที่ตั้งครรภ์แฝด ( medical risks of multifetal gestation) เช่น เบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด (cardiovascular disease) , morbid obesity หรือความดันโลหิตสูงเรื้อรัง (chronic hypertension) เป็นต้น
2.2 สตรีที่มีโรคหรือประวัติทางสูติ-นรีเวช ที่จะมีความเสี่ยงมากขึ้นในกรณีที่ตั้งครรภ์แฝด (obstetrical risks of multifetal gestation) ได้แก่ มีประวัติ cervical incompetence มีประวัติการคลอดก่อนกำหนดที่เกิดขึ้นเอง ( spontaneous preterm birth) ก่อนอายุครรภ์ 34 สัปดาห์ ตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป หรือเคยมีประวัติครรภ์เป็นพิษรุนแรงในครรภ์ก่อน หรือในกรณีที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดมดลูกแตกขณะตั้งครรภ์หรือเจ็บครรภ์ ได้แก่ uterine malformation เคยผ่าตัดคลอดบุตรตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไป หรือเคยผ่าตัด intramural myomectomy ที่ก้อนมีขนาดใหญ่ เป็นต้น
2.3 เคยคลอดบุตรตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไป
3. ในกรณีที่มีฟอลลิเคิลขนาด 14 มิลลิเมตร จำนวน 4 ฟอลลิเคิล แนะนำให้ยกเลิกทำการผสมเทียมในรอบนั้น และใช้วิธีการคุมกำเนิดด้วยถุงยางอนามัยร่วมด้วย ในกรณีที่ไม่ต้องการจะยกเลิกการรักษาแนะนำให้ทำ follicular reduction by aspiration ให้เหลือน้อยกว่า 4 ฟอลลิเคิล ก่อนที่จะทำการผสมเทียม หรืออาจเปลี่ยนการรักษาด้วยการทำเด็กหลอดแก้ว ( in vitro fertilization : IVF) แทน

การตรวจคัดกรองโครโมโซมตัวอ่อน (PGS หรือ PGT-A) การตรวจโครโมโซมเป็นกรรมวิธีการหนึ่งในการช่วย “คัดเลือก” ตัวอ่อน ว่าตัวอ่อนตัวใดที่ควรจะพิจารณานำมาย้ายกลับเข้าสู่มดลูกเพื่อให้เกิดการตั้งครรภ์ จากจำนวนตัวอ่อนทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากทำเด็กหลอดแก้วในครั้งหนึ่งๆ

ซึ่งโดยทั่วไปแล้วการ “คัดเลือก” ตัวอ่อนที่จะย้ายกลับเข้าสู่มดลูก จะพิจารณาจากคุณภาพหรือ เกรด (grade) ของตัวอ่อนเป็นสำคัญ การตรวจคัดกรองโครโมโซมของตัวอ่อนจึงเป็นเครื่องมือเสริมอีกอย่างหนึ่งที่อาจจะนำมาใช้ร่วมกันในการช่วย “ คัดเลือก ” ตัวอ่อน ขั้นตอนการตรวจโครโมโซมของตัวอ่อน 

ขั้นตอนการตรวจโครโมโซมของตัวอ่อน

1.ตัวอ่อนที่เกิดขึ้นจากการเด็กหลอดแก้วทั้งหมด จะได้รับการเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการเป็นระยะเวลา 5-6 วัน จนตัวอ่อนเจริญไปถึงระยะที่เรียกว่า บลาสโตซิสต์ (Blastocyst) และมีการฟักตัว (hatching) ออกจากเปลือกหุ้ม

ทั้งนี้จะมีเพียงร้อยละ 30-70 ของตัวอ่อนทั้งหมด เท่านั้นที่จะสามารถเจริญไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ได้ รวมทั้งมีบางรายที่ตัวอ่อนทั้งหมดอาจจะหยุดการเจริญเติบโตและไม่สามารถเจริญไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ได้ ทำให้ไม่สามารถจะทำการตรวจโครโมโซมได้ และไม่สามารถจะนำมาย้ายกลับเข้าสู่มดลูก ซึ่งจำเป็นจะต้องเริ่มต้นการทำเด็กหลอดแก้วในรอบใหม่

 2. ตัวอ่อนบลาสโตซิสต์ที่เริ่มมีการฟักตัวจากเปลือกหุ้มแล้ว จะนำมาสุ่มตัดเซลล์ตัวอย่าง (biopsy) เพื่อนำเซลล์ตัวอย่างไปตรวจวิเคราะห์โครโมโซม  จากนั้นนำตัวอ่อนไปเก็บแช่แข็งไว้ก่อนเพื่อรอผลการตรวจโครโมโซมในภายหลัง โดยจะทำการสุ่มตัดเซลล์ตัวอย่างจากตัวอ่อนบลาสโตซิสต์ที่เกิดขึ้นทุกตัวอ่อน